Bovenlichten en snijramen in Nederland

Putti en cherubijnen (vervolg 1)

Home
Over mijzelf
Bovenlicht van de maand
Wat zijn bovenlichten?
Wat is nieuw?
Bovenlichten in de diverse stijlperioden
Naar bijzondere items
Oorsprong van de Symbolen
Geschiedenis glas, gevels en bouwkunst
Oude prenten, gravures en foto's
Middeleeuwse metseltekens
Tympanen
Schamels
Romeinse jaartallen
Oorsprong Byzantijnse kandelaars
Vertikale slijpgleuven
Renovatie en restauratie
Buitenlandse voorbeelden van bovenlichten
Web links
Gastenboek en contact
Zoeken op deze site
Wat is triest

BACK

START

NEXT

Cherubim
 
Een oudere herkomst, die op het eerste gezicht met de putti's niet veel van doen lijkt te hebben, zijn de cherubs of cherubim (is hebreeuws meervoud van cherub). Dit zijn geestelijke wezens, die aanvankelijk ook met bijbelse engelen niet veel gemeen hebben. Hun herkomst ligt in de cherubs-gestalten van SumeriŽ en AssyriŽ. Het zijn in de religies van MesopotamiŽ de bewakers van de mythische levensboom. Het zijn wezens, die tussen god en mens in staan en het contact tussen god en mens tot stand brengen.
 

We zijn ze bij de bespreking van de herkomst van het levensboommotief en het zonmotief al wel tegengekomen. In de bijbel komen we ze tegen in het paradijsverhaal waar ze de toegang tot de onsterfelijkheidsboom bewaken.
 
Dat deze wezens werden samengesteld uit onderdelen van bekende dieren (leeuw, stier, arend) of mens, kan ermee te maken hebben dat dit de dieren waren, die in de beleving van de mensen het sterkst overkwamen. Voor de joden was het mooi meegenomen, dat het hun (volgens de wet van de 10 geboden) verboden was om afbeeldingen te maken van bestaande wezens. Dit gold echter niet voor 'fabeldieren'. 

ark02.jpg
hedendaagse uitbeelding van de ark van het verbond, zoals deze wordt beschreven in de thora.

We komen ze nog weer tegen (Exodus 37:7) als figuren, die op de uiteinden van het verzoendeksel van de ark werden geplaatst, uit goud gedreven, met de vleugels naar boven uitgestrekt, zodat ze het verzoendeksel bedekten.
 
In een latere tijd, als Salomo de tempel bouwt, laat hij twee cherubs in het heilige der heiligen plaatsen (een ruimte van 20 bij 20 el), gemaakt van hout en bedekt met goud. De vleugels hadden een totale spanwijdte van 20 el, waarmee ze de zijwanden raakten. Als we de tekst moeten geloven, moeten dat vleugels zijn geweest met een spanwijdte in de orde van 7 meter. Ze stonden overeind met hun gezichten naar de zaal toe.
Ook in de cypressenhouten wanden van de tempelzaal (het heilige) werden in bas-relief cherubs uitgesneden. 
 
   

muntgaza4bc-yahwehsnaam-wiel-vleugel-arend.jpg
Munt uit 4 v. Chr. uit Gaza, met naam van Yahweh

 
 
De beelden die dit oproept doen ons erg denken aan wat we kennen uit MesopotamiŽ en PerziŽ. Aangezien deze bijbelboeken geschreven zijn na de terugkeer uit MesopotamiŽ, kunnen we wel aannemen dat de tekst sterk gekleurd zal zijn door de beelden van de Perzische en Assyrische tempels, die de Joden daar hadden leren kennen.
 
Ook Yahweh lijkt zelf afgebeeld te zijn met vleugels en een arend op de hand. Onder hem het zonnewiel, met de binnencirkel. (zie figuur links)
 
 
 

800px-louvre_lion_gate_dsc00914.jpg
Louvre: Toegangsbewakers uit de tijd van Cyrus de Grote.

In de christelijke Renaissance-kunst komen kleine engelachtige gevleugelde wezens voor, die men dan cherubijnen noemt.
Van origine hebben cherubijnen en putti verschillende rollen. Cherubijnen hebben een religieuze betekenis, terwijl putti in een wereldlijke context optreden. 
 
Cherubijnen en serafijnen zijn engelen, waarvan men dacht dat ze in de hoogste hemelse regionen vertoefden en dus het dichtst bij God verbleven (denk maar aan het woord: zevende hemel). 
 
De putti, anderzijds, zijn geen baby's, maar geestelijke wezens, afgebeeld met verstand en wilskracht. Ze helpen de gepersonifieerde Cupido/Eros om aan te zetten tot liefde en lichamelijk genot, terwijl de cherubijntjes de mensen moesten aanzetten tot liefde voor God.
 

In de tijd van de Barok maakten de kunstenaars al geen onderscheid meer tussen cherubijntjes en putti. Welke soort er bedoeld werd, hing af van de contekst van het werk. Was het een religieus werk, dan waren cherubijntjes bedoeld. Was het een profaan werk, dan had men putti voor zich.
Ze werden toegevoegd aan een voorstelling/beeldhouwwerk om een verbinding te leggen met vrede, voorspoed, vrolijkheid en genot.
 

dsc07927heerenveen-putti-bijsn.jpg
Heerenveen: putti geschilderd op 18e eeuws plafond

dsc07928heerenveen-putti2.jpg
Heerenveen: putti geschilderd op 18e eeuws plafond

Maar ook in de 19e eeuw was het thema van de putti nog gedurende bijna de hele eeuw een geliefd onderwerp, dat we in tal van steden en dorpen tegenkomen.
Op het tableau van Schildwolde (Gr) hieronder zijn ze uitgebeeld met konijn (vruchtbaarheid) en kat (huiselijkheid). De bomen met daarin wijntrossen is een verwijzing naar 'het land overvloeiend van melk en honing'.  
De gehele deurpartij staat op een andere pagina op deze site: De Leeuw (vervolg 5).
 

dsc08209adamnieuwedijk89-bijsn.jpg
A'dam: Nieuwendijk 89 : putti in een neostijl van 1887

bovenlicht-schildwolde-027-gr-detailputti.jpg
Schildwolde: boven de voordeur een relief met 2 putti.

BACK

START

NEXT