Bovenlichten en snijramen in Nederland

18. Putti en cherubijnen

Home
Over mijzelf
Bovenlicht van de maand
Wat zijn bovenlichten?
Wat is nieuw?
Bovenlichten in de diverse stijlperioden
Naar bijzondere items
Oorsprong van de Symbolen
Geschiedenis glas, gevels en bouwkunst
Oude prenten, gravures en foto's
Middeleeuwse metseltekens
Tympanen
Schamels
Romeinse jaartallen
Oorsprong Byzantijnse kandelaars
Vertikale slijpgleuven
Renovatie en restauratie
Buitenlandse voorbeelden van bovenlichten
Web links
Gastenboek en contact
Zoeken op deze site
Wat is triest

BACK

START

NEXT

dsc05432haarlem.jpg
putti met toortsen (19e eeuw) in het bovenlicht van het Teijlers Museum te Haarlem.

 
We vinden het al zo gewoon om op allerlei oude prenten en op plafondschilderingen kleine engelachtige wezentjes te zien zweven, dat we ons al nauwelijks meer afvragen waar die vandaan gekomen zijn. En toch zit er een verhaal aan vast.

cupidos-albani-ca1600.jpg
cupido's door Albani in ItaliŽ ca 1600

Een putto (meervoud putti) staat voor een mollig kinderfiguurtje, bijna altijd mannelijk en meestal naakt. Het is een motief uit de Grieks/Romeinse klassieke oudheid. Het woord betekent kind of kleintje.
Als putti komen ze voor het eerst als liefdesgodjes voor op kindersarcofagen in de 2e eeuw: dansend, strijdend of musicerend. In Griekenland kende men de god Eros (latijns equivalent: Cupido of Amor), die over de macht van de liefde en verleiding beschikte, en die een vergelijkbare gestalte had.
 
De herleving van deze figuurtjes wordt toegeschreven aan de Florentijnse beeldhouwer Donatello (1386 - 1466). Daarna zijn ze in de tijd van Renaissance, Barok en Rococo bijzonder populair gebleven. Zo populair dat we ze af en toe ook in bovenlichten tegenkomen.
 
 
 

venusfeestdoorrubens1635.jpg
Venusfeest met putti door Rubens in 1635

dsc04781dordrecht.jpg
Dordrecht: fraaie putto in Lod.XIV-stijl met de familieschilden, na de Franse tijd in ere hersteld

Op bovenstaande foto van een fronton van een Lod. XIV-pand in Dordrecht is een fraai voorbeeld te zien van een putto, die twee familieschilden toont van de vermoedelijke opdrachtgevers van de bouw van het pand in de eerste helft van de 18e eeuw. Aangezien familieschilden in de Franse tijd gladgeschaafd moesten worden, zullen deze na de Franse overheersing wel door latere restaurateurs in oude glorie zijn hersteld. Het ovale schild (van ons uit gezien rechts) is van de echtgenote. Het linker is van de man.

dsc04420adamprinsengracht-uitsn.jpg
Amsterdam: bij de Westerkerk: putti in 17e eeuws bas-relief boven een deur.

Vlak bij de toren van de Westerkerk aan de Prinsengracht in Amsterdam treffen we een 17e eeuws poortje aan met dit beeldhouwwerk boven de deur. Een groepje cherubijntjes met een doodshoofd. Het doodshoofd verwijst naar de tijdelijkheid en de ongewisheid van dit leven. De cherubijntjes zeggen in feite dat er ook nog zoiets als geluk in het leven is, is het niet in dit ondermaanse, dan tenminste wel in het hiernamaals. Wie weet valt het je ten deel als je deze deur binnengaat.

In de Pieterskerk te Leiden bevindt zich de marmeren sarcofaag van Johannis a Kerchove uit 1663. Het beeldhouwwerk met de treurende putto is van de bekende meester beeldhouwer Rombout Verhulst.

dsc08132leidenpieter.jpg
Leiden Pieterskerk: verdrietige putto bij sarcofaag: 1663: beeldhouwwerk van Rombout Verhulst

 
Met en zonder vleugels
 
Dat putti geen vleugels en cherubijntjes wel vleugels zouden hebben, is een onhoudbare stelling. Of het ene of het andere is bedoeld moet uit de context worden afgeleid.

BACK

START

NEXT