Bovenlichten en snijramen in Nederland

38. TrofeeŽnbundel

Home
Over mijzelf
Bovenlicht van de maand
Wat zijn bovenlichten?
Wat is nieuw?
Bovenlichten in de diverse stijlperioden
Naar bijzondere items
Oorsprong van de Symbolen
Geschiedenis glas, gevels en bouwkunst
Oude prenten, gravures en foto's
Middeleeuwse metseltekens
Tympanen
Schamels
Romeinse jaartallen
Oorsprong Byzantijnse kandelaars
Vertikale slijpgleuven
Renovatie en restauratie
Buitenlandse voorbeelden van bovenlichten
Web links
Gastenboek en contact
Zoeken op deze site
Wat is triest

BACK

START

NEXT

leiden100_0088-wapentrofeeenbundel.jpg
Leiden: wapentrofeeŽnbundel op steen, nu geplaatst in Lakenhal

Dat er achter de trofeeŽnbundel een stuk geschiedenis schuil gaat, dank ik aan Jan van Hoek uit IJsselsteijn, die me daarop attent maakte. Hij deed de ene na de andere ontdekking.
Eerst de ontdekking van wapenbundels, liggend en hangend, in de oudheid en in de Renaissance. Vervolgens hoe tijdens de Renaissance kunstenaars de bundel/stapel voor tal van onderwerpen gingen gebruiken, zodat je eigenlijk naar mijn idee beter kan spreken van attributenbundel of attributenhoop. En wat kom je niet allemaal tegen: muziekinstrumenten, landbouwgereedschappen, doodssymbolen, jazelfs kruisigingsattributen. Je valt van de ene verbazing in de andere.
 
 
 

dsc02582leiden-kl.jpg
Leiden: St. Jorispoort

Leiden: St. Jorispoort
 
Op deze St. Jorispoort te Leiden zien we aan weerszijden van de doorgang een assemblage van oorlogstuig, kunstig gerangschikt en met zorg in steen uitgehakt. Duidelijk bedoeld als versiering en opsmuk van de poort.
Bovenop zien we St. Joris te paard in gevecht met de draak.
 
Op de foto's hieronder zijn de wapen-arrangementen nog wat verder in detail te bekijken.
 
 

dsc02581leiden-kl.jpg
Leiden: Sint Jorispoort: trofeeŽnbundel

Wat de ramskop hierbij doet, weet ik niet. Misschien was het een mascotte. Maar ik kreeg een hint van Jan Bout, dat het waarschijnlijk echt als ram-wapen werd gebruikt om huisdeuren in te trappen. We zien op het plaatje hier een grote stormram, eveneens afgebeeld met een ramskop.
 
 

wikipedia
aanval-met-stormram.jpg
Aanval met stormram, figuur in boek van 1845

dsc02580leiden-kl.jpg
Leiden: Sint Jorispoort: trofeeŽnbundel

Op de foto hierboven zien we 2 bolvormige veelgepunte knotsen die destijds bekend stonden onder de naam: goedendag.
 
Op de foto hieronder: een ontroerend stilleven van een trom, half bedekt door een doek en vergezeld van een schild, waarop een zon is afgebeeld.

dsc02579leiden-kl.jpg
Leiden: Sint Jorispoort: trofeeŽn-'klauwstuk'

In de Oudheid
 
In de oudheid was men gewoon om de oorlogsbuit te showen. Buitgemaakte wapens werden op een hoop gegooid. Deze werden dan bij parades in triomf meegevoerd op een kar om aan het publiek te laten zien.
Ook werden ze wel opgehangen aan een spijker of staak, zodat ze nog beter in het zicht kwamen.
Hoe indrukwekkend zo'n wapenvertoning ook was, de overwinnaar was natuurlijk nog geweldiger.
 
Ten tijde van de Renaissance in de 16e eeuw kwam het motief naar onze landen en werd binnen korte tijd heel populair. Namen zoals de Italiaan Enea Vico (1523–1567) en Cornelis Bos (ca 1510-1566) duiken op als tekenaars die deze voorstellingen in hun prenten verspreiden onder de kunstenaars in de Lage Landen.
Het werd al helemaal gebracht als ornamentele versiering. Met een verwijzing naar een echt wapenfeit had het al niets meer uitstaande.
 

enea-vico-trofeeenbundels.jpg
1553: Enea Vico: gravure van trofeeen-bundels

cornelis-bos-trofeeenbundel-liggend.jpg
1550: Cornelis Bos: liggende hoop wapens met later toegevoegde kop

 
Wel veel naam heeft Hans Vredeman de Vries gemaakt met het via tekeningen doorgeven van architectuur (de orden) en ornamenten uit de oudheid.
Hieronder een paar trofeeŽn-sets van Vredeman de Vries, waarbij het al lang niet meer om wapens gaat, maar om muziekinstrumenten en om landbouwgereedschappen.

02vredemandevries1a-muziek-kl.jpg
Vredeman de Vries: trofeeŽnsets van muziekinstrumenten

03vredemandevries2b-landbouw-kl.jpg
Vredeman de Vries: trofeeŽnsets van gereedschappen

03vredemandevres2b.jpg
Vredeman de Vries: detail van bovenstaande prent: landbouw

Maar zo gek als zijn tijdgenoot Giuseppe Arcimboldo (1527– 1593) maakte Vredeman de Vries het het hier niet. (Ik wil die naam toch even genoemd hebben vanwege diens uitzonderlijke tekentalent en zijn speciale fantasie. Zijn uitzonderlijke begaafdheid om de wereld van het surrealisme vorm te geven in de 16e eeuw doet sterk denken aan Jeroen Bosch, die een halve eeuw eerder leefde.)
Bij Vredeman zien we het fruit als helmbekroning.
Arcimboldo gebruikt het fruit om gezichten van te vormen,

arcimboldo-de-tuinman.jpg
Giuseppe Arcimboldo: de tuinman

Op de volgende pagina gaan we nog even terug naar de oudheid. Dan zien we hoe deze trofeeŽnbundels zijn ontstaan.
 

BACK

START

NEXT