Bovenlichten en snijramen in Nederland

Maan en halve cirkels (vervolg 1)

Home
Over mijzelf
Bovenlicht van de maand
Wat zijn bovenlichten?
Wat is nieuw?
Bovenlichten in de diverse stijlperioden
Naar bijzondere items
Oorsprong van de Symbolen
Geschiedenis glas, gevels en bouwkunst
Oude prenten, gravures en foto's
Middeleeuwse metseltekens
Tympanen
Schamels
Romeinse jaartallen
Oorsprong Byzantijnse kandelaars
Vertikale slijpgleuven
Renovatie en restauratie
Buitenlandse voorbeelden van bovenlichten
Web links
Gastenboek en contact
Zoeken op deze site
Wat is triest

BACK

START

NEXT

Zoals ik al aangaf op de vorige bladzij, is het maar helemaal de vraag of we in de snijramen met iets van maansymboliek van doen hebben. Soms lijkt het er veel op dat mensen in de rozet steeds meer een zonsymbool zijn gaan zien. In dat geval zouden deze snijramen ook de associatie kunnen geven met een planetarium: met de banen die de zon (of soms de maan) beschrijft. Zie foto's hieronder.
 

geveltekens-uitsnede.jpg
enkele geveltekens uit Twente

Dan kan het bovenlicht een verwijzing zijn naar de kringloop van de seizoenen. Men kan het zien als een optimistische levensvisie, dat er na iedere neergang ook weer een opgang zal zijn.
 
Maar ook dit is vanuit de evolutie van de snijramen, voor zover ik die nu overzie, geen logische gedachte. De cirkelvorm heeft zich uit de krans ontwikkeld.
 
Toch is het goed mogelijk dat bestaande symbolen in de loop van de tijd bij de mensen een nieuwe betekenis hebben gekregen. Net als dat in vroeger tijden wel gebeurd is. We moeten die optie dus voorlopig toch maar open houden.
 
Waar de maan (of venus?) wel weer duidelijk aanwezig is, is in sommige van de makelaars (=topgeveltekens), die je op oude boerderijen tegenkomt. Bijgaand plaatje laat er een paar zien uit Twente. In de meest linkse en meest rechtse zien we zon en maan symboliek. De beide rechtse dragen in de top een zogenaamde korenaar. Dat gaan we op een andere plek nog eens apart bestuderen.
 
  

dsc03582alkmaar-kleinb.jpg
Alkmaar: 1e helft 19e eeuw

dsc03019adamozvbwaluitsnee.jpg
Amsterdam: Oudezijdsvoorburgwal

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Links en rechts zien we hier voorbeelden van halve cirkels, met in het midden een rozet, die ook als zon kan worden geÔnterpreteerd.

In de ramen, die hieronder volgen kan de twijfel alleen maar groter worden.
 

dsc03112deventer-klein.jpg
Deventer: de bogen eindigen in pijlpunten.

dsc03152zutfen-klein.jpg
Zutphen: de rozet is hier een blokje. Het bovenlicht is enkel decoratie.

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
De ramen, die we hier zien, maken de twijfel dus alleen maar groter. Er is geen duidelijke reden om aan te nemen, dat deze bovenlichten nog iets van een specifieke levensvisie willen laten zien. Het moet volgens mij gerangschikt worden onder de speelse creativiteit, die de bovenlichten van de 19e eeuw meer en meer laten zien. 
 
Als er al tijdelijk in de loop van de 19e eeuw een vermenging is opgetreden tussen de gedachten van de kunstenaar, die door de betere stand werd ingehuurd en de volkskunst-handwerksman, die teruggreep op Germaanse motieven, dan heeft die vermenging al snel tot pure decoratie geleid zonder speciale zeggingskracht.   
 
 
 

symbmoongod.gif
symbool van de maangod

De ING-rune als Maansymbool?
Op de site http://www.geocities.com/reginheim/symbols.html wordt melding gemaakt van een maansymbool en het is wel treffend dat we met onze halve cirkels daarbij in de buurt komen. Ik heb nog geen verdere bewijzen voor deze bewering kunnen vinden. Hieronder zal ik de tekst weergeven, zoals die op deze site bij het symbool wordt gegeven. Ik laat de engelse tekst volgen door een nederlandse vertaling.

Symbol of the Moongod: this symbol was connected to the Ingwaz rune and was used by some Germanic tribes to represent the Moon god, it is unknown
whom of the gods this title refered to though it was probably Frey or Tanfana.
 
Vertaling: Symbool van de Maangod: dit symbool was verbonden met de ING-rune en werd gebruikt door sommige Germaanse stammen als voorstelling van de Maangod. Het is onbekend welke god deze titel had, maar waarschijnlijk was het Freya of Tinfana.
 
Blijft toch de vraag, of dit toevallig is, of er wel bewijzen voor de bewering van sommige Germaanse stammen is, en of de mensen van de 19e eeuw wel een maan boven de voordeur zouden wensen. Hierover later meer.
 

Hemel en aarde?
 
In de gekantelde situatie zouden de halve cirkels verwijzen naar de hemel en de aarde die als schalen de wereld omsluiten. Er zijn oudere bronnen die deze gedachte voeden.

Kijken we terug in de geschiedenis, dan zien we in de oude culturen van Egypte, Iran en MesopotamiŽ dat er wel degelijk veel maansymboliek is (geweest).

Ook de huidige vlag van Turkije vertoont een maan. Waarom werden er zoveel uiteenlopende symbolen wel overgenomen en zoiets voor de hand liggends als de maan niet of nauwelijks?

Het maansymbool in een liggende positie komen we al veel tegen bij Mongoolse volkeren in centraal AziŽ. De Byzantijnen en daarna de Turken hebben dit maansymbool tot het hunne gemaakt.
 

turksemunt-me-crescent.jpg
Middeleeuwse Turkse munt met maansymbool.

turksevlag.jpg

BACK

START

NEXT