Bovenlichten en snijramen in Nederland

21 L. De Eenhoorn

Home
Over mijzelf
Bovenlicht van de maand
Wat zijn bovenlichten?
Wat is nieuw?
Bovenlichten in de diverse stijlperioden
Naar bijzondere items
Oorsprong van de Symbolen
Geschiedenis glas, gevels en bouwkunst
Oude prenten, gravures en foto's
Middeleeuwse metseltekens
Tympanen
Schamels
Romeinse jaartallen
Oorsprong Byzantijnse kandelaars
Vertikale slijpgleuven
Renovatie en restauratie
Buitenlandse voorbeelden van bovenlichten
Web links
Gastenboek en contact
Zoeken op deze site
Wat is triest

BACK

START

NEXT

Zie begeleidende tekst onderaan deze pagina
denbosch100_0046-eenhoorn-kl.jpg
Den Bosch: eenhoorn in bovenlicht van Hinthamerstr. 4 uit 1789.

De eenhoorn
 
De eenhoorn is een van die fabeldieren, die al sinds de oudheid en de middeleeuwen geliefd is als symbool van maagdelijkheid en schoonheid, maar ook van dapperheid en strijdlust.  
De eenhoorn, zo zei men, durfde het op te nemen tegen een leeuw en was in zo'n gevecht een geduchte tegenstander.
Hiervan wordt in zijn Bestiaria al melding gemaakt door de Griek Ktesios (ca 400BC). Hij leeft volgens de verhalen solitair: je ziet er nooit 2 tegelijk.
 
Hij wordt afgebeeld als een hertachtig paard met manen, een leeuwenstaart, gespleten hoeven en een reusachtige spiesvormige, gedraaide hoorn op zijn voorhoofd.
(Helaas zien we in later tijd vaak gewoon een paard afgebeeld met een hoorn op zijn kop, zie bovenlicht hierboven)
 
De hoorns die vroeger in de handel waren ( zoals die van de narwal, een soort dolfijn) werden in apotheken tot poeder vermalen en verkocht als eenhoorn-poeder. Dit zou volgens algemeen geloof eventueel gif in het voedsel te niet doen.
Aan het hof van de Franse koningen werd zelf nog tot aan de Franse revolutie om diezelfde reden van bestek gegeten, gemaakt uit 'eenhoorn'-hoorn.

dsc08538denbosch.jpg
Den Bosch: eenhoorn als uithangteken voor apotheek

Dit verklaart ook de relatie, die de apotheek heeft met de eenhoorn. We zien hier (foto's boven en onder) een fraaie eenhoorn in Den Bosch boven een nog steeds bestaande apotheek.
 

dsc08539denbosch.jpg

De eenhoorn bovenaan deze pagina
 
De 'eenhoorn' in het Bossche bovenlicht aan de Hinthamerstr 4, helemaal bovenaan deze pagina, is niet voor een apotheek gemaakt. Het bevindt zich nu overigens boven een fotozaak. Het pand op deze plek heeft heel wat namen al gehad: De blinde Ezel, Het Griffioen, De vergulde Ezelin, De Koninghoed, Het Landwijf en vanaf 1770 heet het De Eenhoorn.
Maar in die tijd zat er geen apotheek in het pand. Vanaf 1794 was er een koekfabriek gevestigd, waar tot aan 1969 de Bossche koek werd gebakken.
 
Het monument heeft volgens de officiele omschrijving een rijke pui uit 1789: rijk bovenlicht met beeltenis van eenhoorn en met waaierzwikken zoals ook in de flankerende vensters.

Hoe vang je een eenhoorn?
 
De eenhoorn is sterk en schuw en praktisch niet te vangen, maar volgens oude bronnen is er ťťn methode, die ook wordt weergegeven door middeleeuwse tapisserieŽn : jagers moeten dan een maagdelijk meisje meenemen het bos in. Dit zal de eenhoorn lokken en hij zal zich neervleien in de schoot van het meisje. Dan kan hij gevangen en gedood worden.
 
Hier is duidelijk sprake van een sekssymbool, waarbij de phallische hoorn de schoot van een maagd opzoekt. Vergelijk ook de potentieverhogende kracht, die door Aziaten toegeschreven wordt aan de hoorn van de neushoorn.
 
In de christelijke literatuur wordt de eenhoorn gelijk gesteld met Jezus Christus, die door de jager in de persoon van de engel Gabriel  wordt opgejaagd tot in de schoot van de heilige maagd Maria. (TapisserieŽn in Musee Cluny te Parijs).
 

15e-eeuws-tapijt-unicornhunt1.jpg
Musee Cluny: eenhoorn op schoot bij Maria: ca 1500.

Op de tapisserieŽn van Cluny staan dikwijls de leeuw en de eenhoorn als gelijkwaardige symbolen aan weerszijden van de heilige maagd. De leeuw als symbool van kracht, de eenhoorn als symbool van reinheid en schoonheid.

15e-eeuws-tapijt-gevangen-eenhoorn.jpg
Eenhoorn in gevangenschap op tapijt van ca 1512.

Voor meer plaatjes en tekst over eenhoorns verwijs ik graag naar:
 
 

dsc00387heusdenvesting-eenhoorn.jpg
Eenhoorn op modern wapenschild te Heusden-vesting

Uithangborden
 
En als uithangbord. Helaas hebben de makers van dit dure uithangteken zich totaal niet verdiept in de overige kenmerken van de eenhoorn (leeuwenstaart en gespleten hoeven).

dsc03895zaltbommel.jpg
Zaltbommel: bizarre eenhoorn (als paard met hoeven)

Als topgevelbekroning
 
Maar we zien hem ook als topgevel bekroning hier op een Barok pand uit 1745 aan de Haarlemmerstraat in Amsterdam.
 

adam-haarlemmerstraatdsc03596klbs.jpeg
Amsterdam: Haarlemmerstraat

adam-haarlemmerstraatdsc03596kl.jpeg
Amsterdam Haarlemmerstraat

BACK

START

NEXT