Bovenlichten en snijramen in Nederland

6b. De Gotiek

Home
Over mijzelf
Bovenlicht van de maand
Wat zijn bovenlichten?
Wat is nieuw?
Bovenlichten in de diverse stijlperioden
Naar bijzondere items
Oorsprong van de Symbolen
Geschiedenis glas, gevels en bouwkunst
Oude prenten, gravures en foto's
Middeleeuwse metseltekens
Tympanen
Schamels
Romeinse jaartallen
Oorsprong Byzantijnse kandelaars
Vertikale slijpgleuven
Renovatie en restauratie
Buitenlandse voorbeelden van bovenlichten
Web links
Gastenboek en contact
Zoeken op deze site
Wat is triest

BACK

START

NEXT

Voor het begin van de Gotiek moeten we naar de kathedraal van Saint Denis in Parijs. Dat is de kerk waar - op 3 na - alle Franse koningen van de 10e eeuw tot 1789 zijn begraven.
Helaas gebeurde tijdens de Franse revolutie daar hetzelfde als in Leeuwarden met graven van de Friese Nassau's. De grafkisten werden opengebroken en vernield. Naderhand zijn de nog overgebleven resten in een massagraf terechtgekomen.
 
De basiliek is gewijd aan Sint Dionysius, de eerste bisschop van Parijs en de patroonheilige van Frankrijk. Op de plaats van zijn graf werd door de Frankische koning Dagobert I (603-639) een abdij opgericht.

stdenis_westfacade.jpg
Vroegste gotische basiliek te St Denis te Parijs, met in de westgevel nog geen spitsboogramen.

Aan de kerk is gedurende de 12e en 13e eeuw gebouwd. Hierbij werd de romaanse kerk deel voor deel omgebouwd tot een gotische kerk.
Uitgangspunt waren de ideeŽn van Suger (1080-1151) abt van de abdij van St. Denis, die bevriend was met de Franse koning Lodewijk VI. Toen die op kruistocht was, nam Suger regeringstaken over.
  
Suger legt nadruk op vertikaliteit en veel lichtinval. Hoge vensters met spitsbogen (in het koor en het schip van de kerk), glas-in-lood-ramen en een groot centraal roosvenster.
 
Jeruzalem stond in die tijd erg in de belangstelling. De aandacht richtte zich op het hemelse Jeruzalem. Een kerkgebouw moest de gelovigen daar al een voorafspiegeling van geven.
 
 
Er kwam in die tijd een nieuwe theologie op waarbij God met licht geidentificeerd werd. Het roosvenster werd in de westgevel geplaatst om het Goddelijke licht binnen te laten.
In het koor werden pilaren geplaatst en er kwamen straalkapellen, geplaatst in een halve cirkel. De kapellen kregen een kruisribgewelf, waardoor de muren meer ontlast werden en er meer mogelijkheden kwamen om licht binnen te laten.
 

De kerk van St. Denis markeert het begin van de Gotiek. Er kan dus gesteld worden dat deze stijl in Frankrijk is ontstaan en de bouwwijze van de St.Denis zou veel navolging en inspiratie oproepen, waardoor de grote gotische kathedralen tot stand zouden komen.
 

Van rondboog naar spitsboog
 
Romaanse rondbogen werden niet alleen toegepast in muren ten behoeve van ramen, maar ook in de stenen gewelfconstructies. De toegepaste haaks op elkaar staande kruisribben moeten de druk geleiden naar de muren of zuilen. De Romaanse rondboog verliest echter aan stevigheid als de overspanning te groot wordt.
De gotische spitsboog geeft meer stevigheid en kan meer druk opvangen. Hierdoor kunnen de ramen veel groter worden en kunnen ook de gewelfbogen, die in het centrum 'spits' eindigen, een veel grotere ruimte overspannen. De kruisribben vormen daarbij de dragende constructie. De tussenliggende gewelfbedekking kan dunner en lichter plaatmateriaal worden opgevuld.
 
Verderop in de gotiek worden de gewelfribben soms uitgebreid tot een veelvoud waardoor ze een bijzondere sierfunctie krijgen.
 

Net als bij de romaanse kerk kiest men in de gotiek voor een grondplan in de vorm van een Latijns kruis dat wordt gevormd door het driebeukige schip met de dwarsbeuk. Er is vaak een veelhoekig koor met een kooromgang waarlangs een krans van straalkapellen geplaatst is.
 
Torens komen vrijwel alleen aan de westzijde voor, liefst flink hoog, maar vaak door geldgebrek nooit voltooid. Afhankelijk van het beschikbare geld en het doel van het gebouw zien we 1 of 2 torens. 
Bijzonder is daarbij nog de vieringtoren, die men soms oprichtte boven het kruispunt van langschip en dwarsschip. De toren steunt dan op zuilen en muren die ondersteund zijn door uitwendige steunberen.Dit is architectonisch gezien een waar kunststukje voor die tijd. De geschiedenis leert dat dit niet altijd goed berekend was. Er kwam wel eens een vieringtoren met donderend geraas naar beneden.
 
  

De hoge gewelven van middenbeuk en zijbeuken hebben de neiging de muren naar buiten de duwen. Om deze muren op hun plaats te houden, moeten deze gestut worden door eveneens hoge steunberen, die, staand buiten de zijbeuken, in schuine richting naar het schip lopen om de krachten op te vangen. De ruimte tussen zijbeuk en stutberen is vaak geheel opgevuld met zijkapellen
De zijbeuken werden vaak doorgetrokken tot helemaal rond het koor, zodat er een zogenaamde kooromgang ontstond. 
 
 

Vertikaal is een gotische kathedraal vaak uit drie lagen opgebouwd. De onderste laag kenmerkt zich door zuilen of bundelpijlers, waarop de bogen rusten. Boven deze bogen loopt een, in de muur uitgespaarde, loopgang rond het schip: het triforium. Van achter een bogenrij voor de muur heeft men uitzicht op het schip van de kerk.
In de bovenste geleding bevinden zich grote ramen, waarvan het glas in stenen maaswerk is gevat. Ook in de muren van de zijbeuken daaronder kunnen zich zulke ramen bevinden.
 

Wordt vervolgd....

BACK

START

NEXT