Bovenlichten en snijramen in Nederland

24. De Zeemeerman en Zeemeermin

Home
Over mijzelf
Bovenlicht van de maand
Wat zijn bovenlichten?
Wat is nieuw?
Bovenlichten in de diverse stijlperioden
Naar bijzondere items
Oorsprong van de Symbolen
Geschiedenis glas, gevels en bouwkunst
Oude prenten, gravures en foto's
Middeleeuwse metseltekens
Tympanen
Schamels
Romeinse jaartallen
Oorsprong Byzantijnse kandelaars
Vertikale slijpgleuven
Renovatie en restauratie
Buitenlandse voorbeelden van bovenlichten
Web links
Gastenboek en contact
Zoeken op deze site
Wat is triest

BACK

START

NEXT

dsc08107dordrecht-bijsn.jpg
Dordrecht: zeemeerman en wijf in omstrengeling

De oudste tekeningen van zeemeerminnen en zeemeermannen vinden we op de oude cylinderzegels van MesopotamiŽ. In de Assyrische cultuur zien we al van dergelijke wezens, zowel mannelijk als vrouwelijk wat bovenlichaam betreft (hoofd, armen en torso). Rond de middel gaat de torso over in een vissestaart. Een andere figuur is gekleed in een vissengewaad met zijn hoofd in de kop en de vissenhuid hangt op zijn rug. Misschien waren de meerminnen en -mannen een soort dienaren van de zee- en watergod Enki.
De latere Assyriers en Babyloniers namen deze wezens over. Bij de Assyriers heet de figuur: kulullu (visman), maar ook wel: apkallu.
Samen met de schorpioenmensen en de leeuwmensen vormen ze een groep halfmens-halfdier-figuren. Door deze magische wezens af te beelden op de muren van gebouwen en tempels werd op de bescherming van de godheid gerekend. De zeemeerman wordt overigens daar vaker afgebeeld dan de zeemeermin.

vismannenbijlevensboom.jpg
cylinderzegel uit assyriŽ: vismensen bij levensboom

Enki (Ea) was de god van de onderaardse zoetwateroceaan (de apsu). Hij was tevens de god van wijsheid, magie en de kunsten/beschaving. Hij wordt vaak afgebeeld met een stroom water vanaf zijn schouders waarin vissen zwemmen. Hieronder een afbeelding van een Sumerisch cylinderzegel van Adda uit het British Museum (ca. 2500 BC).
Enki vormde een liefdespaar met Ninhursag en zij leefden in de Sumerische versie van het paradijs: Dilmun geheten. Daar genoten ze van de het goede leven zolang ze maar in de buurt van de 'levensboom' bleven. 
Deze levensboom had zijn wortels in de onderaardse oceaan (de apsu) en zijn kruin in de hemel.

enki-cylindervanadda2500bc.jpg
De god Enki op Sumerisch cylinderzegel van Adda: ca 2500 BC

uit: J. Black & A. Green: Gods, demons and symbols
vismaninzee.jpg
AssyriŽ (huidige Khorsabad): een visman in het water ca 710 BC

AssyriŽ
Uit teksten van W.R. Warttig Mattfeld valt op te maken dat de man gekleed in een vissenhuid, (in het Accadisch) een Apkallu is en Adapa genoemd wordt. De Apkallu's waren oude wijze mannen uit de tijd van voor de zondvloed, die krachtige zegeningen en vloeken kon uitspreken om wind en storm te bedaren, om daarmee te voorkomen dat ze ziekten zouden verspreiden.
 
Er waren volgens de Assyriers 7 van deze Apkallu's, die de mensen de cultuur en beschaving brachten. Ooit hadden ze de een of andere god beledigd en waren ze verbannen naar de wateren van de onderwereld (de apsu). Er zijn nog al wat overeenkomsten en verschillen tussen de mythen rond Adapa en de bijbelse Adam. Adapa lijkt te staan voor dť mens, en is in dat opzicht ook vergelijkbaar met Adam.
 
 

Er is de volgende mythe m.bn.t. Adapa: Adapa kwam uit Eridu. Hij was de brenger van voedsel en water aan de goden. Tijdens een vistocht kwam hij met zijn boot in een storm terecht en in zijn gevecht met de stormgod brak hij een vleugel van deze Zuidenwind. Hiervoor moest hij gestraft worden. De 2 goden, die de hemelpoort van de god Anu bewaken, doen een goed woordje voor hem bij Anu. Hij krijgt het brood en water des levens aan geboden zodat hij onsterfelijk zal worden. Ea raad het hem af omdat het een list zou kunnen zijn, en hij ziet ervan af. Zo zal sterfelijkheid het lot zijn van hem en zijn nazaten.  

uit: J. Campbell: The Masks of God, 1968
vismannen-assyrie700bc.jpg
AssyriŽ: vispriesters bij gestyleerde levensboom ca. 700BC

uit: J. Black & A. Green: Gods, demons and symbols
vispriester-van-ninurta-in-kalhu883-859.jpg
AssyriŽ: vispriester op relief van tempel van de god Ninurta in Kalhu (883-859)

In Muiden zijn zeemeerman en -min de wapenhouders.
 
 

Hier komt meer.

De plaatjes zijn van internet, maar komen uit:
Jeremy Black and Anthony Green. Gods, Demons and Symbols of Ancient Mesopotamia, An Illustrated Dictionary. London, British Museum, in association with the University of Texas Press. Austin. 1992. ISBN 0-292-70794-0. paperback).
Joseph Campbell. The Masks of God: Creative Mythology. New York. Viking Penguin. 1968. Reprinted 1976)

BACK

START

NEXT